Düzensiz Göç Hareketinin Çocuk İşçiliği Üzerindeki Etkisinin Türkiye ve Bangladeş Bağlamında Ele Alınması
DOI:
https://doi.org/10.65298/malumat.19Anahtar Kelimeler:
Düzensiz Göç, Çocuk İşçiliği, Bangladeş, TürkiyeÖzet
Göç hareketleri, ilk çağlardan beri çoğunlukla daha iyi yaşam standartlarına erişebilmek amacıyla yer değiştirme hareketi olarak bilinmektedir. Bu yer değiştirme hareketi yapılırken de hukuki nitelikteki iki tür öne çıkmaktadır. İlki düzenli göçlerken ikincisi düzensiz göçlerdir. Düzenli göçler yasal kurallara uygun nitelikte ve çoğunlukla ekonomik bir iyileşme motivasyonuyla yapılırken düzensiz göçlerin arkasında bireyleri göçe zorlayıcı nedenler bulunmaktadır. Bu zorlayıcı faktörler arasında sıklıkla karşılaşılan ülkedeki iç çatışmalardır. Ülkedeki iç çatışmalar sonucunda hanehalkı hayatta kalmak için ilk olarak komşu ülkelere göç ederler. Göç sürecinde ve sonrası alıcı ülkede toplumsal hayata ve ekonomik hayata sorunlar yaşabilmektedirler. Yaşanılan bu sorunlardan en çok etkilenen grup ise ebeveynlerine görece daha kırılgan grupta olan çocuklardır. Yeni bir ülke kültürüne alışma sürecinde dil bariyeriyle karşılaşan çocuklar çoğunlukla eğitim hayatlarını yarıda bırakarak hanenin ekonomik ihtiyacına destek olmak zorunda kalmaktadırlar. Bu çalışmada ise benzer nitelikte düzensiz göçler yaşayan Türkiye ve Bangladeş'in hem yerel hanehalkında hem de göçmen çocuklar arasındaki çocuk işçilik örüntüleri karşılaştırılarak düzensiz göçün çocuk işçiliğine etkisi analiz edilmiştir. Analiz sonucunda ise Türkiye'de yayınlanan istatistiki verilerin güncel olmaması nedeniyle tam olarak yorum yapılamamasına karşın net bir ilerleme de söz konusu değildir. Fakat Bangladeş'te ise çocuk işçiliğine karşın başarılan mevcut kazanımlar düzensiz göç hareketi sonucunda negatif etkilenmiştir.
Referanslar
Ager, A.; Strang, A. (2008). Understanding integration: A conceptual framework. Journal of Refugee Studies, 21(2), ss. 166–191. https://doi.org/10.1093/jrs/fen016
Ahmad, S. M.; Naeem, N. (2020). Adverse economic impact by Rohingya refugees on Bangladesh: Some way forwards. International Journal of Social, Political and Economic Research, 7(1), ss. 1–14. https://doi.org/10.5281/zenodo.3698176
Atasü-Topçuoğlu, R. (2015). Göç ve sermaye ilişkisi ve Türkiye'de göçmen çocuk emeği. DİSKAR Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Enstitü Bülteni, (4), ss. 116–125.
Aytaç, Ö.; Kılınç, P. (2021). Emek sömürüsünün yeni yüzü: Suriyeli çocuk işçiler. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), ss. 381–404.
Bahadır, H.; Uçku, R. (2016). İzmir'in bir mahallesinde yaşayan 6–17 yaş arasındaki Suriyeli çocukların çalışma durumları ve çalışma durumlarını etkileyen etmenler. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(3), ss. 117–124.
Basu, K.; Van, P. H. (1998). The economics of child labor. American Economic Review, 88(3), ss. 412–427.
Birinci, S. (2017). Türkiye'de göç etkinliği, nüfus devinimi ve nüfus değişimi (2014–2015). Türk Coğrafya Dergisi, (69), ss. 81–88. https://doi.org/10.17211/tcd.332014
Caro, L. P. (2020). Türk işgücü piyasasında Suriyeli mülteciler. ILO Türkiye Ofisi.
Castles, S.; Miller, M. J. (1998). The age of migration: International population movements in the modern world, 2. basım.; Macmillan Press Ltd..
Dayıoğlu-Tayfur, M.; Kırdar, M. G. (2020). Keeping kids in school and out of work: Compulsory schooling and child labor in Turkey (IZA Discussion Papers No. 13276). Institute of Labor Economics (IZA).
de Haas, H. (2021). A theory of migration: The aspirations–capabilities framework. Comparative Migration Studies, 9, ss. 1–35. https://doi.org/10.1186/s40878-020-00210-4
Edmonds, E. V.; Pavcnik, N. (2005). Child labor in the global economy. Journal of Economic Perspectives, 19(1), ss. 199–220. https://doi.org/10.1257/0895330053147895
Elma, F.; Şahin, A. (2015). Suriye'den Türkiye'ye göç ve açığa çıkan temel sorun alanları. Turkish Migration Conference 2015 Selected Proceedings içinde; Şeker, G., Tilbe, A., Ökmen, M., Yazgan, P., Eroğlu Utku, D., Sirkeci, İ. (Ed.); Transnational Press London, ss. 430–439.
Gül, S. S.; Türkmen, E. (2019). Türkiye'de eğitimin dışında kalan, hayallerin uzağına düşen Suriyeli mülteci çocuk olmak. ULISA: Uluslararası Çalışmalar Dergisi, 3(2), ss. 114–131.
Gül, S. S.; Türkmen, E.; Kahya Nizam, Ö. (2019). Türkiye'de emeğin en savunmasız hali: Şanlıurfa'da Suriyeli mülteci çocuk işçi olmak. Çalışma ve Toplum, 2019(2).
Gülerce, H.; Şahinöz, C. (2020). Göçmenlerin din ve vicdan özgürlüğü: Avrupa örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), ss. 3520–3541. https://doi.org/10.15869/itobiad.760121
Gülerce, H.; Kaçar, F.; Kablan, H. (2022). Suriyeli sığınmacı çocukların COVID-19 pandemisi sürecinde eğitim hayatında yaşadığı sorunlar. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(31), ss. 92–108.
Güllü, G. (2017). Düzensiz göçün Türkiye emek piyasasına etkisi. 13. Uluslararası Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi Bildirileri içinde; Yumuşak, İ. G. (Ed.); Sera Manyetik Bant Sanayi A.Ş.: İstanbul, ss. 335–344.
Hoque, M. M. (2021). Forced labour and access to education of Rohingya refugee children in Bangladesh: Beyond a humanitarian crisis. Journal of Modern Slavery, 6(3), ss. 18–33. https://doi.org/10.22150/jms/PPJY4309
Hossain, A.; Ali, M.; Hijazi, H.; Alameddine, M. (2025). Vulnerabilities of Rohingya and host community children in Bangladesh: A qualitative study on child labor, well-being, and the impact of COVID-19. PLOS Global Public Health, 5(7), e0004865. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0004865
Inter Sector Coordination Group (ISCG). (2025). Inter-sector needs assessment: Bangladesh Rohingya refugee response. ISCG Rohingya.
International Labour Organization (ILO). (1973). ILO Convention No. 138 at a glance. ILO.
International Labour Organization (ILO). (1999). An introduction to legally prohibiting hazardous work for children (ILO Convention No. 182). ILO.
International Labour Organization (ILO). (2010). Migration and child labour: Essentials. International Programme on the Elimination of Child Labour (IPEC).
International Labour Organization (ILO). (t.y.). SDG indicator 8.7.1 – Child labour data (Data Explorer). Erişim adresi: https://rshiny.ilo.org/dataexplorer66/?lang=en&segment=indicator&id=SDG_A871_SEX_AGE_RT_A (Erişim tarihi: 11 Haziran 2026).
International Labour Organization (ILO); United Nations Children's Fund (UNICEF). (2025). Child labour: Global estimates 2024, trends and the road forward. ILO ve UNICEF.
Karakaya, H. (2020). Türkiye'de göç süreci ve Suriye göçünün etkileri. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(2), ss. 93–130.
Kaya, D. A. (2021). Zorunlu göç ve dayanıklılık planlaması: Türkiye'nin Suriye zorunlu göçü deneyimi. METU Journal of the Faculty of Architecture, 38(2), ss. 115–144. https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2021.2.2
Kıral, G.; Tıraş, M. F. (2013). Understanding of child labour in Turkey: An empirical analysis. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(2), ss. 109–120.
Koçak, K. A. (2012). Yasemin Devrimi'nden "Arap Baharı"na Tunus. Yasama Dergisi, (22), ss. 22–61.
Lordoğlu, K.; Aslan, M. (2018). Görünmeyen göçmen çocukların işçiliği: Türkiye'deki Suriyeli çocuklar. Çalışma ve Toplum, 2018(2).
Milton, A. H.; Rahman, M.; Hussain, S.; Jindal, C.; Choudhury, S.; Akter, S.; Ferdousi, S.; Mouly, T. A.; Hall, J.; Efird, J. T. (2017). Trapped in statelessness: Rohingya refugees in Bangladesh. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(8), 942. https://doi.org/10.3390/ijerph14080942
Moralı, G. (2018). Suriyeli mülteci çocuklara Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde karşılaşılan sorunlar. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(15), ss. 1426–1449. https://doi.org/10.26466/opus.443945
Our World in Data. (t.y.). Incidence of child labour (Turkey, Ethiopia, Bangladesh). Erişim adresi: https://ourworldindata.org/grapher/incidence-of-child-labour?country=TUR~ETH~BGD (Erişim tarihi: 30 Nisan 2026).
Perruchoud, R.; Redpath-Cross, J. (Ed.). (2009). Uluslararası göç hukuku: Göç terimleri sözlüğü, 2. basım., No. 31; Uluslararası Göç Örgütü (IOM).
Prasse-Freeman, E. (2017). The Rohingya crisis. Anthropology Today, 33(6), ss. 1–2.
Prodip, M. A. (2017). Health and educational status of Rohingya refugee children in Bangladesh. Journal of Population and Social Studies, 25(2), ss. 135–146. https://doi.org/10.25133/JPSSv25n2.005
Ravenstein, E. G. (1889). The laws of migration. Journal of the Royal Statistical Society, 52(2), ss. 241–305.
Salazar Andrade, A.; Sala Roca, J.; Rodríguez Pérez, S. (2023). Children's emotional and behavioral response following a migration: A scoping review. Journal of Migration and Health, 7, 100176, ss. 1–24. https://doi.org/10.1016/j.jmh.2023.100176
Shohel, M. M. C. (2022). Education in emergencies: Challenges of providing education for Rohingya children living in refugee camps in Bangladesh. Education Inquiry, 13(1), ss. 104–126. https://doi.org/10.1080/20004508.2020.1823121
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2013). Türkiye'deki Suriyeli sığınmacılar: 2013 saha araştırması sonuçları. AFAD.
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2017). Türkiye'deki Suriyelilerin demografik görünümü, yaşam koşulları ve gelecek beklentilerine yönelik saha araştırması. AFAD.
T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2015). Türkiye göç raporu 2013, Yayın No. 32; Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Yayınları.
T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2016). Türkiye göç raporu 2013, Yayın No. 34; Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Yayınları.
TÜİK. (2012). Yaş grubu ve cinsiyete göre kurumsal olmayan nüfus ve istihdam, 2006–2012 [Veri seti]. Türkiye İstatistik Kurumu.
Ullah, R.; Faisal, M. M. (2021). Challenges in a host country: A study on Rohingya refugees in Bangladesh. Middle East Journal of Refugee Studies, 6(2), ss. 5–19.
United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. UN General Assembly.
United Nations Children's Fund (UNICEF). (2023). Suriyeli okul dışı kalmış çocuklar ile ilgili analiz raporu: Türkiye ülke raporu. UNICEF Türkiye.
United Nations Children's Fund (UNICEF). (2025, 1 Haziran). Education of almost a quarter million Rohingya refugee children at risk: UNICEF calls for urgent funding [Basın bülteni]. UNICEF Bangladesh. Erişim adresi: https://www.unicef.org/bangladesh/en/press-releases/education-almost-quarter-million-rohingya-refugee-children-risk-unicef-calls-urgent (Erişim tarihi: 13 Nisan 2026).
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (t.y.). Refugee statistics. Erişim adresi: https://www.unhcr.org/refugee-statistics/download (Erişim tarihi: 25 Nisan 2026).
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (2025). Stateless from Myanmar (Rohingya refugees and asylum-seekers) by country of asylum [Veri seti]. UNHCR. Erişim adresi: https://data.unhcr.org/en/situations/myanmar (Erişim tarihi: 25 Nisan 2026).
Van de Glind, H. (2010). Migration and child labour: Exploring child migrant vulnerabilities and those of children left-behind (Working Paper). International Programme on the Elimination of Child Labour (IPEC).
World Bank. (2022). Status of employment and labor in Cox's Bazar: Rohingya camps (Part II). World Bank Group
Yakar, M. (2012). İç ve dış göçlerin kırsalda nüfusun yaş yapısına etkisi: Emirdağ ilçesi örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 10(2), ss. 129–150. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000134
Yılmaz, M. L.; Talukder, M. I. A. (2019). Economic impact of Rohingya exodus on Bangladesh. Liberal Düşünce Dergisi, 24(95), ss. 111–129. https://doi.org/10.36484/liberal.592964
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Malumat Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Malumat’ta yayımlanan tüm makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansı kapsamında lisanslanmaktadır. Bu lisans, kullanıcıların ilgili çalışmaları paylaşmasına, çoğaltmasına, dağıtmasına, uyarlamasınave ticari ya da ticari olmayan amaçlarla kullanmasına izin verir.
Bu özgürlükler, aşağıdaki koşullar yerine getirildiği sürece geçerlidir:
- Atıf: Eserin orijinal yazar(lar)ına uygun şekilde atıf yapılmalı, lisans bağlantısı sunulmalı ve eğer eserde bir değişiklik yapılmışsa bu açıkça belirtilmelidir.
- Sınırlama yoktur: Lisans koşulları dahilindeki haklar, yasal veya teknolojik yollarla başkalarının kullanımına engel olacak şekilde sınırlandırılamaz.
Bu lisans kapsamında yayımlanan makaleler, bilimsel bilginin açık erişimle yayılmasını ve yeniden kullanımını teşvik eder. Lisans hakkında ayrıntılı bilgiye https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
