Döviz Kuru Dinamikleri ve Dış Ticaret Dengesi: Türkiye Üzerine Ampirik Bir İnceleme

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.65298/malumat.22

Anahtar Kelimeler:

Marshall-Lerner, Dinamik Döviz Kuru, Dış Ticari Denge

Özet

Bu çalışma Marshall-Lerner koşulu çerçevesinde Türkiye ekonomisinde döviz kuru dinamiklerinin dış ticaret dengesi üzerindeki etkilerini ampirik bir şekilde neden – sonuç ilişkisi kapsamında ele almaktadır. 1990-2025 yıllarına ait dış ticaret dengesi, reel efektif döviz kuru ve OECD gelir endeksi verileri kullanılmaktadır. Ekonomik modelde, döviz kuru ve gelir endeksi bağımlı değişken, dış ticaret dengesi ise bağımsız değişken olarak belirlenmiştir. Gerçekleştirilen ARDL Sınır Testi yaklaşımı sonrasında uzun dönemde reel efektif döviz kuru katsayısı istatistiksel anlamda anlamsız olarak çıkmıştır. Buna göre Türkiye için uzun vadede Marshall-Lerner koşulunun geçerli olmadığı ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte OECD gelir endeksi, dış ticaret denge üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonrasında ortaya çıkan sonuçlar, kur nedeniyle ortaya çıkan fiyat avantajının Türkiye’nin üretimde kullandığı yüksek düzeyli hammadde maliyetleri ile nötr hale geldiği görülmektedir. Dış ticari denge için kur farkından doğan fiyat rekabeti yerine görece ithalat uzak, ithal ikameye benzer şekilde üretimde yerli ara malı üretiminin desteklenerek önceliklendirilmesi önerilmektedir.

Referanslar

Akbostancı, E. (2004). Dynamics of the trade balance: The Turkish J-curve. Emerging Markets Finance and Trade, 40(5), 57–73. https://doi.org/10.1080/1540496X.2004.11052584

Bahmani-Oskooee, M. (2001). Nominal and real effective exchange rates of Middle Eastern countries and their trade performance. Applied Economics, 33(1), 103–111. https://doi.org/10.1080/00036840122490

Bahmani-Oskooee, M., & Fariditavana, H. (2016). Nonlinear ARDL approach to the J-curve phenomenon: Turkey versus her trading partners. Applied Economics, 48(2), 121–135. https://doi.org/10.1007/s11079-015-9369-5

Darvas, Z. (2021). Timely real effective exchange rates revisited (Working Paper No. 15/2021) [Veri seti]. Bruegel. https://www.bruegel.org/working-paper/timely-real-effective-exchange-rates-revisited

Halicioglu, F. (2008). The bilateral J-curve: Turkey versus her 13 trading partners. Journal of Asian Economics, 19(3), 236–243. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2008.02.006

Karahan, Ö., & Gencür, A. S. (2020). Türkiye’de döviz kurundaki değişimlerin ithal girdi maliyeti üzerinden üretici fiyatlara etkisi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 15, 48–65. https://doi.org/10.19168/jyasar.664970

Lerner, A. P. (1944). The economics of control: Principles of welfare economics. Macmillan.

Marshall, A. (1923). Money, credit and commerce. Macmillan.

OECD. (2025). Total real GDP index [Veri seti]. OECD Data. https://data.oecd.org/gdp/real-gdp-forecast.htm

Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.

Tarı, R., & Yıldırım, D. Ç. (2009). Döviz kuru belirsizliğinin ihracata etkisi: Türkiye için bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 16(2), 95–105. https://izlik.org/JA22SB33TP

World Bank. (2025). World development indicators [Veri seti]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators

İndir

Yayınlanmış

09.07.2026

Nasıl Atıf Yapılır

AYDEMİR, B., & GÜLER, H. Y. (2026). Döviz Kuru Dinamikleri ve Dış Ticaret Dengesi: Türkiye Üzerine Ampirik Bir İnceleme . MALUMAT, (3), 30–36. https://doi.org/10.65298/malumat.22

Sayı

Sayı 3 (2026): Haziran 2026

Bölüm

Makaleler

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 Malumat Dergisi

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Malumat’ta yayımlanan tüm makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansı kapsamında lisanslanmaktadır. Bu lisans, kullanıcıların ilgili çalışmaları paylaşmasına, çoğaltmasına, dağıtmasına, uyarlamasınave ticari ya da ticari olmayan amaçlarla kullanmasına izin verir.

Bu özgürlükler, aşağıdaki koşullar yerine getirildiği sürece geçerlidir:

  • Atıf: Eserin orijinal yazar(lar)ına uygun şekilde atıf yapılmalı, lisans bağlantısı sunulmalı ve eğer eserde bir değişiklik yapılmışsa bu açıkça belirtilmelidir.
  • Sınırlama yoktur: Lisans koşulları dahilindeki haklar, yasal veya teknolojik yollarla başkalarının kullanımına engel olacak şekilde sınırlandırılamaz.

Bu lisans kapsamında yayımlanan makaleler, bilimsel bilginin açık erişimle yayılmasını ve yeniden kullanımını teşvik eder. Lisans hakkında ayrıntılı bilgiye https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr adresinden ulaşabilirsiniz.